با گسترش خدمات آنلاین و انجام بسیاری از معاملات در فضای دیجیتال، موضوع امضای الکترونیک اهمیت زیادی پیدا کرده است. بسیاری از قراردادها، اسناد و حتی مکاتبات رسمی امروزه بدون حضور فیزیکی و تنها از طریق اینترنت انجام میشوند. اما سوال مهم این است که امضای الکترونیک چیست و آیا از نظر قانونی در ایران اعتبار دارد؟ میتوانید مقاله امضای الکترونیک مطمعن چیست را بعد از این مقاله برای بررسی کامل اینو دو باهم مطالعه نمایید .
در این مقاله به بررسی مفهوم امضای الکترونیک، اعتبار قانونی آن در ایران و کاربردهای آن میپردازیم. همچنین برخی از سوالات رایج کاربران را با کمک حقوقدانان و وکلای مجرب مؤسسه حقوقی آریان دادوش بررسی میکنیم.
امضای الکترونیک
این نوع امضا به هر نوع علامت، داده یا نشانه دیجیتال گفته میشود که به یک سند الکترونیکی متصل شده و برای تأیید هویت امضاکننده و پذیرش مفاد سند استفاده می شود. به بیان ساده، همانطور که در دنیای کاغذی افراد با امضا کردن یک سند مسئولیت و پذیرش آن را اعلام می کنند، در فضای دیجیتال نیز این کار با امضای الکترونیکی انجام می شود.
امضاء الکترونیکی میتواند به شکلهای مختلفی باشد، از جمله میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
– امضای دیجیتال مبتنی بر گواهی معتبر
– وارد کردن رمز یا کد تأیید
– ثبت اثر انگشت دیجیتال
– امضای ثبت شده در سیستمهای آنلاین
امضا الکترونیکی در قانون تجارت الکترونیک ایران
در ایران، قانون تجارت الکترونیک مصوب سال ۱۳۸۲ به صورت رسمی به موضوع امضای الکترونیکی پرداخته است.
بر اساس ماده ۱۰ این قانون : امضای الکترونیکی عبارت است از هر نوع علامت منضم شده یا به نحو منطقی متصل شده به داده پیام که برای شناسایی امضاکننده داده پیام مورد استفاده قرار میگیرد.
همچنین طبق ماده ۷ قانون تجارت الکترونیک : هرگاه قانون وجود امضا را لازم بداند، امضای الکترونیکی معتبر محسوب میشود . به همین دلیل، در بسیاری از معاملات و قراردادهای آنلاین، امضای الکترونیکی میتواند همان اعتبار امضای دستی را داشته باشد ؛ البته به شرط رعایت شرایط قانونی.
امضای الکترونیکی مطمئن چیست؟
قانون تجارت الکترونیک ایران نوعی خاص از امضا را با عنوان امضای الکترونیکی مطمئن معرفی کرده است. مطابق قانون، امضای الکترونیکی مطمئن باید دارای ویژگیهای زیر باشد:
– هویت امضاکننده را مشخص کند
– فقط در اختیار امضاکننده باشد
– به گونهای به سند متصل شود که هرگونه تغییر در سند قابل تشخیص باشد
– با استفاده از سیستمهای معتبر ایجاد شده باشد
به گونه ای به سند متصل شود که هرگونه تغییر در سند قابل تشخیص باشد :
همانطور که مطالعه کردید امضای الکترونیک هم دو مورد اول را همچون امضای الکترونیک مطمعن در اختیار دارد ولی منظور از این جمله که میگوید به گونه ای به سند متصل شود که هر گونه تغییری در سند قابل تشخیص باشد چیست ، فرض کنید امضای من متصل به سندیست که تعداد حروف آن و جملات آن و به طور کلی از ابتدا تا انتهای آن مشخص است و در سیستم ثبت شده است و امضای من متصل به این پیام الکترونیکی با این مشخصات است ،
حال اگر یک گروه هکری و هر نوع حمله سایبری بخواهد ویژگی های سند من را کوچکترین تغییر بدهد یک واو اضافه یا کم کند سیستم اجازه نخواهد داد ویا امضای من دیگر از آن جدا خواهد شد منظور از هرگونه تغیر قابل تشخیص باشد دقیقا همین موضوع است که جعل و همچنین احتمال ازبین رفتن سند را به حداقل میرساند
مثال : فرض کنید شما یک فایل zip دراختیلر دارید که روی آن یک کد تعریف کرده اید درون فایل زیپ یک سند و یا یک نوشته تایپ شده است که کلمات حروف و همه چیز مشخص است نقش این کد همان امضا الکترونیکی شماست حال اگر شخصی تغییر در فایل زیپ بخواهد ایجاد کند ابتدا به کد شما نیاز دارد یا همان امضای شما و در صورتی اعمال هر تغییر غیر قانونی به دلیل شخصی سازی فایل zip وآگاهی شما از محتوای آن کاملا قابل شناسایی خواهد بود .
این نوع امضا معمولاً از طریق زیرساخت کلید عمومی (PKI) و گواهیهای دیجیتال صادر میشود.
مطالب مرتبط | وکیل ملکی حقوقی آریان دادوش
کاربردها
امروزه امضای الکترونیکی در حوزههای مختلفی مورد استفاده قرار میگیرد، از جمله:
– انعقاد قراردادهای آنلاین
– ثبت شرکت و خدمات ثبتی
– خدمات بانکی و مالی
– معاملات تجاری در فضای دیجیتال
– مکاتبات اداری و سازمانی
– سامانههای دولتی و قضایی
استفاده از این نوع امضاها به طور کلی باعث کاهش هزینهها، سرعت در انجام امور و افزایش امنیت تبادل اطلاعات میشود. اما مهمترین بعد این موضوع حرکت جامعه به سمت پیشرفت تکنولوژی و کاهش مدارک و اسناد به طور فیزیکیست که این نوع امضا ها به طور کلی امنیت این اسناد و مدارک را تضمین میکند .
مطلب مرتبط | موسسه حقوقی آریان دادوش
آیا امضا الکترونیکی در دادگاه معتبر است؟
یکی از سوالات رایج کاربران این است که آیا امضای الکترونیکی در مراجع قضایی قابل استناد است یا خیر؟
در این زمینه،حقوقدانان و وکلای مؤسسه حقوقی آریان دادوش اینگونه برای شما خوانندگان عزیز توضیح میدهند: در صورتی که امضای الکترونیکی مطابق با مقررات قانون تجارت الکترونیک ایجاد شده باشد و امکان احراز هویت امضاکننده و صحت داده پیام وجود داشته باشد، این امضا میتواند در مراجع قضایی به عنوان دلیل و مستند قانونی مورد بررسی قرار گیرد.
البته تشخیص اعتبار و میزان استنادپذیری آن در نهایت با مرجع قضایی رسیدگیکننده خواهد بود.
تفاوت امضای دیجیتال و امضای الکترونیکی
بسیاری از افراد این دو اصطلاح را به جای هم استفاده میکنند، اما در واقع تفاوتهایی دارند. و امضای دیجیتال با امضای الکترونیک متفاوت است : امضای الکترونیکی مفهوم گسترده تری دارد و شامل هر نوع روش الکترونیکی برای تأیید هویت است. تاکیید میکنم هر نوع روش الکترونیکی از جمله کد گذاری در قانون برخی کشور ها اسم و فامیل شخص در انتها و یا ابتدای یک سند حال میتواند یک نوشته باشد حکم امضای الکترونیکی را دارد .
چرا که در کشور های خارجی اگر دقت کرده باشید اصولا امضای عادی افراد هم نام و نام خانوادگی آنهاست که با دست خط شخصیاشان ایجاد میشود ، البته خالی از لطف نیست نام و نام خانوادگی در یک سند الکترونیکی زمانی میتواند امضای الکترونیکی باشد که پیام اصلی یا همان داده پیام الکترونیکی از نظر اصالت و انتساب به همان شخصی که نام و نام خانوادگیش در پیام است منتسب شود .
مطالب مرتبط | اصالت و انتساب داده پیام
در حالی که امضای دیجیتال نوع خاصی از امضای الکترونیکی است که با استفاده از رمزنگاری و گواهیهای دیجیتال معتبر ایجاد میشود و از امنیت بالاتری برخوردار است.
سوالات متداول
آیا امضای الکترونیکی قابل جعل است؟
به گفته وکلای مؤسسه حقوقی آریان دادوش ، در صورتی که از سیستمهای استاندارد و گواهیهای معتبر استفاده شود، جعل امضای الکترونیکی بسیار دشوار است و معمولاً قابل ردیابی خواهد بود.
آیا قراردادهای امضا شده به صورت آنلاین معتبر هستند؟
بله، قراردادهای امضا شده به صورت آنلاین در حقوق ایران میتوانند معتبر باشند. بر اساس قانون تجارت الکترونیک مصوب ۱۳۸۲، اسناد و قراردادهایی که به شکل الکترونیکی تنظیم و امضا میشوند در صورت رعایت شرایط قانونی، دارای اعتبار حقوقی هستند.
طبق ماده ۶ قانون تجارت الکترونیک ، اگر قانون وجود نوشته را لازم بداند، دادهپیام (اطلاعات و اسناد الکترونیکی) میتواند جایگزین آن شود. همچنین بر اساس ماده ۷ این قانون ، در مواردی که امضا لازم باشد، امضای الکترونیکی نیز معتبر شناخته میشود . با این حال برای اینکه یک قرارداد آنلاین از نظر حقوقی قابل استناد باشد، معمولاً باید چند شرط مهم وجود داشته باشد:
– هویت طرفین قرارداد قابل احراز باشد
– رضایت و قصد طرفین برای انعقاد قرارداد مشخص باشد
– متن قرارداد بهطور کامل و قابل استناد ثبت شده باشد
– از روشهای معتبر برای تأیید یا امضای الکترونیکی استفاده شده باشد
به گفته وکلای مجرب مؤسسه حقوقی آریان دادوش ، در صورتی که این شرایط رعایت شود، قراردادهای الکترونیکی میتوانند در بسیاری از موارد در مراجع قضایی نیز به عنوان دلیل و سند مورد استناد قرار گیرند . البته تشخیص نهایی اعتبار و میزان استنادپذیری چنین قراردادهایی در هر پرونده، با مرجع قضایی رسیدگیکننده خواهد بود.
در صورت بروز اختلاف درباره امضای الکترونیکی چه باید کرد؟
در چنین شرایطی بهتر است موضوع توسط وکیل متخصص در حوزه حقوق فناوری اطلاعات و تجارت الکترونیک بررسی شود تا امکان اثبات یا رد اعتبار امضا مشخص گردد و یا با یک وکیل با تجربه که در این زمینه یعنی حقوق فناوری اطلاعات تجربه و مهارت دارد مشورت نمایید .
مطلب مرتبط | وکیل حقوق فناوری و اطلاعات
جمع بندی
امضای الکترونیکی یکی از مهمترین ابزارهای حقوقی در دنیای دیجیتال محسوب میشود که امکان انجام معاملات و قراردادها را بدون نیاز به حضور فیزیکی فراهم میکند. بر اساس قانون تجارت الکترونیک ایران ، این نوع امضا در صورت رعایت شرایط قانونی میتواند دارای اعتبار حقوقی و قضایی باشد. در صورتی که درباره اعتبار قراردادهای الکترونیکی، امضای دیجیتال یا مسائل حقوقی مرتبط با تجارت الکترونیک سوال دارید، میتوانید از مشاوره وکلای متخصص مؤسسه حقوقی آریان دادوش بهرهمند شوید تا موضوع شما به صورت دقیق بررسی شود.
3 دیدگاه. جدید
منظور از انتساب در داده پیام چیه دقیقا؟
در قانون تجارت الکترونیک ایران، «انتساب دادهپیام» یعنی اینکه مشخص شود یک دادهپیام (مثل ایمیل، پیام سامانه، قرارداد آنلاین و …) واقعاً از طرف چه شخصی صادر شده است.
یعنی به طور کلی بتوانیم یک داده پیام را مستقیم به شخص خاصی نسبت دهیم
عالی بود خسته نباشید